Demokrati tassaavoq politikkikkut aaqqissugaanerput, maanna Danmarkimi atuuttoq. Siornatigut kisermaassilluni naalakkersuisoqarpoq, pissaaneq tamakkiisoq kunngimiilluni. 1849-imili Inatsit Tunngaviusoq demokratilu atuutilerput. Demokrati tassaavoq inuinnaat naalakkersuisooqataanerat, tassaallunilu pissaaneq amerlanerussuteqartuni inissimalluni.
Folketingimut qinersisarpugut minnerpaamik ukiut sisamassaanni, tassanilu kikkut Folketingimi inissisimassanersut kikkullu inatsisigut isumagissaneraat qinertarlutigit.
Danmarkimi inuit taasisinnaatitaasarput
makku tunngavigalugit:
Inatsit Tunngaviusoq 1849-meersuuvoq, inuiaqatigiinnilu inatsisinik tunngaviunerpaasunik imaqarluni. Inatsit Tunngaviusoq Danmarkimi, Savalimmiuni Kalaallillu Nunaanni atuuppoq. Pisinnaatitaaffigut inatsisitigullu isumannaatsuunissarput qulakkeerpaa.
Pissaanerup pingasunut agguarneqarnera Inatsimmi Tunngaviusumi § 3-mi allaqqavoq, taassumalu qulakkeerpaa pissaanermik atornerluisoqannginnissaa. Immikkoortut pingasut ukuupput: Inatsisiliortut, inatsisinik atuutsitsisut kiisalu eqqartuussisinnaasut.
Folketingi inatsisiliortuuvoq. Tassani inatsisit akuerineqartarput. Folketingip aamma aaliangertarpaa inatsimmik unioqqutitsisut pillarneqarsinnaanersut.
Naalakkersuisut inatsisinik atuutsitsinissamik pissaaneqarput. Naalakkersuisut naalakkersuisullu ataasiakkaat inatsisinik atuuttunik atuutsitsisuupput, inatsisissanillu nutaassanik piareersaasarlutik. Pissaaneq ilaatigut aamma politiinit atuutsitaasarpoq. Politiit isumagisarpaat inatsisit unioqqutinneqannginnissaat – ilaatigut akiliisitsisinnaallutik imaluunniit tigusaasinnaallutik.
Eqqartuussiviit tassaapput eqqartuussisinnaasut. Eqqartuussiviit aaliangertarpaat nunap inatsisai unioqqutinneqarsimanersut, imaluunniit kina ilumoornersoq, inuit imaluunniit illuatungeriit isumaqatigiinngissimappata.
Eqqartuussiviit politiinut, politikkikkullu kissaatinut isummanullu pituttugaanngillat. Eqqartuussiviit suliaqarnerminni inatsisit kisiisa aallaavigisarpaat.
Danmarkimi inatsisitigut isumannaatsuunermut tunngaviusumik isummersuuteqarpugut. Tamannalu isumaqarpoq tamatta inatsimmut assigiittugut – kikkut tamarmik assigiimmik pineqartussaapput kikkullu tamarmik assigiimmik pisinnaatitaaffeqarlutik. Taassumalu saniatigut kikkut tamarmik Danmarkimi inatsisit malittarisassallu takusinnaallugillu atuarsinnaavaat.
Aammattaaq illersugaavugut pisortaniit pisinnaatitaaffitta unioqqutinnginnissaannut, soorlu politiit illutsinnut isiinnarsinnaanngillat akuersissummik peqqaartigatik.
Tigusaasoqarpat Inatsit pinngitsoorani Inatsit Tunngaviusoq naapertorlugu killisiorneqassaaq akunnerit 24-it tigusaanermiit qaangiutsinnagit. Inatsit Tunngaviusoq naapertorlugu killisiuinermi eqqartuussisup aaliangissavaa parnaarunneqassanersoq imaluunniit iperagaassanersoq.
Danmarkimi tunngaviatigut eqqartuussinerit tamarmik kikkunnut tamanut ammasuupput – kikkulluunniit aqqusinermiit isiinnarlutik eqqartuussineq malinnaaffigisinnaavaat. Tamanna pingaaruteqarpoq eqqartuussiviit tutsuiginartuussappata, innuttaasut eqqartuussinerit assigiinngitsut qanoq inernilerneqartarnersut takusinnaaniassammasigit.
Immikkut pisoqartillugu aaliangerneqarsinnaavoq matut matoqqassasut. Tamanna pisinnaavoq eqqartuussivimmi pineqartut eqqarsaatigalugit. Soorlu avittoqartillugu inunnut tunngalluinnartunik sammisaqartoqartillugu imaluunniit kinguaassiutitigut kanngutsaatsuliornernik suliaqarnermi.